Küresel içerik pazarının genişlemesiyle birlikte, uluslararası ortak yapımlar (co-production) popülerlik kazanıyor. Ancak Tokyo Uluslararası Film Festivali'nin piyasa kolu olan TIFFCOM'da düzenlenen bir seminer, bu küresel işbirliklerinin arkasındaki görünmez maliyetleri ve kültürel engelleri gözler önüne serdi. Japonya merkezli AX-ON ve Finlandiya'dan ICS Nordic’in ortak yapımı olan sekiz bölümlük suç dizisi “Blood & Sweat”in yapımcıları, senaryo çevirilerindeki zorluklardan iş gücü dinamiklerine kadar yaşadıkları gerçek dünya problemlerini samimiyetle paylaştı. Tokyo Film Festivali'nin piyasa ayağı TIFFCOM, aynı zamanda TIFF Lounge etkinlikleriyle Japon sinemasının geleceğini tartışmaya açtı. 94 yaşındaki usta yönetmen Yamada Yoji ve Kurosawa Akira Ödülü sahibi Lee Sang-il, bir araya gelerek Japon canlı çekim filmlerinin küresel zorluklarını ve sanatın zorluklarını ele aldılar. İki yönetmenin bu derin analizi, sektörel işbirliği tartışmalarına paralel bir bakış açısı sundu. Festivalin ana yarışma bölümünde ise Çin sinemasının yetenekli yönetmeni Pengfei'nin, Shuang Xuetao’nun “The Aeronaut” adlı novellasından uyarladığı “Take Off” filmi, dünya prömiyerini yaparak dikkatleri üzerine çekti. Film, 1970'lerden günümüze uzanan Çin’in dramatik ekonomik dönüşümünü arka plan olarak kullanarak, sıradan bir işçinin uçma hayali ve yeryüzündeki kısıtlı yaşam arasındaki zorlu ikilemi masalsı bir dille ele alıyor. Yönetmenin, önceki statik çekim tarzından hareketli ve karaktere daha yakın bir sinematografiye geçişi de uluslararası eleştirmenler tarafından övgüyle karşılandı. Bu önemli yapıma dair daha fazla detaya Take Off: İşçinin Uçma Hayali ve Çin Sineması içeriğimizden ulaşabilirsiniz.

Anne Watanabe ve Jasper Pääkkönen'in başrollerini paylaştığı, farklı kültürlerden iki dedektifin ortaklaşa bir cinayet serisini araştırmasını konu alan dizi, sahne arkasında da tam olarak kültürlerin birleşme mücadelesini verdi.

Senaryo Geliştirme Sürecinde Dokuz Aylık Maraton

Uluslararası ortak yapımların ilk ve belki de en zorlu aşaması dildir. AX-ON yapımcısı Daniel Toivonen'in aktardığına göre, dokuz ay süren senaryo geliştirme sürecinde, metinlerin İngilizce yazılıp Japoncaya çevrilmesi gerekiyordu. Ancak sorun sadece çeviri değildi; doğrudan kelime kelime yapılan çeviriler, oyuncuların dili kullanırken 'rahatsızlık' hissetmesine yol açıyordu.

Toivonen, senaryoların kültüre özgü ve uygun diyaloglar içermesi için yoğun geri bildirim ve yeniden yazım süreçlerinden geçtiğini belirtti. Bu, hem zamanı uzattı hem de projenin bütçesine ekstra yük bindirdi. Uluslararası bir hikayenin inandırıcılığı için bu zorunlu bir adım olsa da, prodüksiyon takvimini önemli ölçüde geciktiren temel bir etken olarak kaydedildi.

Kültürel İşgücü Çatışması: Fin Disiplini vs. Japon Esnekliği

Çekimler sırasında karşılaşılan en büyük zorluk ise iki ülkenin radikal biçimde farklı çalışma kültürleri oldu. Toivonen, bu durumu “Japonya'da birkaç dakika geç kalmak sorun olmazken, Finlandiya'da kamera tam saatinde kapanır” sözleriyle özetledi. Finlandiya, katı sendika kuralları ve iş-yaşam dengesine verdiği yüksek öncelikle tanınır. Bu, prodüksiyon pratiklerini temelden etkiledi.

Bu fark, Japonya'da altı günlük bir çekim programının gerektirdiği verimliliğin, Fin yasaları nedeniyle uygulanamaması anlamına geliyordu. Bu durum, ya çekim sürelerinin uzamasına ya da ekstra personel maliyetlerine neden oldu. Finlandiyalı işgücünün Japonya'ya göre daha pahalı olması da bütçeyi zorlayan bir diğer faktördü. Ayrıca, Fin ekipler ve Fin yönetmen ile çalışırken İngilizce konuşabilen daha fazla yerel personele ihtiyaç duyulması, personel bütçesini daha da artırdı.

Eleştirel Bakış: Finlandiya'nın işçi haklarını koruyan katı yasaları, çalışan sağlığını ön planda tutarken, uluslararası ortak yapımlarda hız ve esneklik gerektiren sektörler için ciddi lojistik ve maliyet engelleri yaratabilir. Öte yandan, Japonya'nın esnek ama uzun saatli çalışma kültürü, hızlı içerik üretimini desteklese de, uzun vadede iş gücü yorgunluğuna neden olabilir. Uluslararası yapımcılar, bu iki uç yaklaşımı dengelemek zorunda kalıyor.

Yaratıcı Otorite Dağılımı

Kültürel farklılıklar sadece zaman yönetiminde değil, aynı zamanda yaratıcı karar alma süreçlerinde de kendini gösterdi. Toivonen'e göre, Japon prodüksiyon kültüründe kararlar genellikle daha merkeziyken, Finlandiya kültüründe yönetmenler departman başkanlarına daha fazla yetki devrediyor. Örneğin, kostüm fikirleri sorulduğunda, seride çalışan Fin yönetmenin, “Bu, Kostüm Departmanının işidir ve ben onun düşüncelerine saygı duymak istiyorum” şeklinde yanıt verdiği belirtildi. Bu, karar alma süreçlerini bazen yavaşlatsa da, departman uzmanlığını ön plana çıkaran bir yaklaşımdır.

Japonya'dan Küresel Pazara Açılım Girişimi: Yerel İçerik Bankası (LCB)

Seminerde, Japonya'nın küresel pazara daha organize bir şekilde açılmasını hedefleyen Yerel İçerik Bankası (Local Content Bank - LCB) girişimi de tanıtıldı. Bölgesel yayıncı Miyazaki Telecasting Company liderliğindeki bu online platform, Japonya'daki sayısız küçük ve bölgesel televizyon kanalının geniş içerik kütüphanesini merkezileştirmeyi amaçlıyor. Platform, yüklenen programları yapay zeka (AI) aracılığıyla parçalara ayırıp yeniden kategorize ediyor. Bu sayede, diğer kullanıcılar bu parçalanmış içeriği yeni programlar veya uzun formatlı oynatma listeleri için yeniden düzenleyebiliyor ve global pazara sunabiliyor. Bu girişim, Blood & Sweat örneğinde görülen organizasyonel karmaşıklığı azaltmayı hedefleyen önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Bu genel eğilime paralel olarak, küresel eğlence devi Sony Pictures International Productions (SPIP) da Japonya'nın zengin fikri mülkiyet (IP) kaynağını küresel gişe başarısına dönüştürme arayışında. TIFFCOM'da konuşan SPIP Yaratıcı Prodüksiyon Başkan Yardımcısı Shebnem Askin, stüdyonun Japon anime ve manga eserlerini canlı aksiyon filmlere uyarlama konusunda iddialı adımlar attığını belirtti. 'Kingdom' serisi gibi başarılı örneklere imza atan SPIP, özellikle Japonya’da yerel filmlerin gişenin %76’sını oluşturduğu gerçeğinden yola çıkarak, kültürel özüne sadık kalacak adaptasyonlar yapmayı hedefliyor. Sony’nin bu uluslararası anime live-action adaptasyon atakları hakkında daha fazla bilgiye Sony Pictures Uluslararası Anime Live-Action Adaptasyon Atakları haberinden ulaşılabilir.

Uluslararası ortak yapımlar, büyük bir potansiyel sunsa da, Blood & Sweat projesinin deneyimleri gösteriyor ki, dil engelleri, kültürel iş pratikleri ve farklı mevzuat gereklilikleri, prodüksiyon bütçesini ve süresini tahmin edilenden daha fazla etkileyebilen temel zorluklardır. Bu zorluklar, özellikle Yamada Yoji gibi duayen yönetmenlerin dikkat çektiği, Japon canlı çekim filmlerinin anime'nin küresel hakimiyeti karşısında yaşadığı "inanılmaz derecede sinir bozucu ve üzücü" durumla birleşince, ülkenin sinema endüstrisi için ulusal düzeyde bir politika geliştirilmesi zorunluluğunu ortaya koyuyor. Yamada Yoji ve Lee Sang-il'in Tokyo Film Festivali'ndeki bu kritik görüşme ve Japon sinemasının geleceği hakkındaki detaylı analizi için Japon Sinemasının Geleceği Tokyo Festivali haberimize göz atabilirsiniz.