Ulaşımın geleceği, her geçen hafta otonom araç (AV) teknolojilerinde atılan dev adımlarla yeniden şekilleniyor. Robotaksi hizmetlerinin büyük şehirlerde test sürüşlerine başlaması ve kamuoyuna duyurulması hız kesmeden devam ederken, bu baş döndürücü hızın beraberinde getirdiği güvenlik ve etik tartışmaları da sektörün gündemine oturmuş durumda.

Son haftalarda otonom araç endüstrisi hem rekor büyümeler hem de ciddi güvenlik ihlalleriyle manşetlere çıktı. Bir yanda Waymo'nun yeni şehirlerde testlere başlaması ve Uber ile Avride'ın Dallas'ta hizmete girmesi yer alırken, diğer yanda Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA) Waymo'nun operasyonlarını mercek altına aldı.

Otonom Araçlarda Yeni Coğrafyalar: Yayılma Hızlanıyor

Otonom sürüş teknolojisi firmaları, hizmet alanlarını genişletmek için gaza basmış durumda. Bu yayılmanın en dikkat çekici örnekleri şunlar:

• Waymo (Alphabet): Şirket, güvenlik monitörleri eşliğinde Philadelphia'da otonom araçlarını test etmeye başladı. Ayrıca Baltimore, St. Louis ve Pittsburgh gibi önemli şehirlerde manuel sürüşlerle veri toplama çalışmalarına start verdi.
• Uber ve Avride Ortaklığı: İki dev, Dallas'ta bir robotaksi hizmeti başlattı. Hizmet başlangıç aşamasında insan güvenlik operatörlerini direksiyon başında tutarak kontrollü bir geçiş sağlıyor.
• Regülasyon Esnekliği: California Motorlu Araçlar Departmanı (DMV), eyalet genelindeki karayollarında sürücüsüz kamyonların test edilmesine ve nihai olarak konuşlandırılmasına izin verecek şekilde kurallarını revize etti. Bu, yük taşımacılığı sektöründe otonom teknolojinin kullanımını hızlandıracak kritik bir adım.

Güvenlik Tartışmaları Büyüyor: Waymo Neden Gözetim Altında?

Teknoloji yayılırken, beraberinde getirdiği aksaklıklar ve etik sorunlar kamuoyunda büyük tepki topluyor. Özellikle Waymo, son dönemde iki önemli olayla eleştiri odağı oldu.

Waymo, bu gönüllü geri çağırmanın fiziksel bir tamir gerektirmeyen, uzaktan yapılan bir yazılım güncellemesi olduğunu belirtiyor ve geçmişte de bu tür sorunlar yaşadığı biliniyor. Örneğin, bu yılın başlarında ve 2024 yılında iki ayrı geri çağırma daha yapmıştı; bu vakalardan birinde Phoenix'te bir telefon direğine çarpan sürücüsüz bir Waymo aracı bulunuyordu. Şirket, güvenlik sicilinin insan sürücülere göre daha iyi olduğunu savunsa da, tekrarlayan yazılım sorunları sistemin genel olgunluğu konusunda endişeleri artırıyor. Bu yaşanan krizler, otonom taksilerde karşılaşılan temel yazılım zafiyetlerini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Waymo'nun okul otobüsü yazılım geri çağırması hakkında daha detaylı bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.

Bu güvenlik denetimi sadece Waymo ile sınırlı kalmadı. ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA), Tesla'nın Gelişmiş Sürücü Destek Sistemi olan Tam Kendi Kendine Sürüş (FSD) teknolojisini de mercek altına aldı. FSD'nin kırmızı ışıkta geçme ve yanlış şeride girme gibi trafik kuralı ihlalleri sergilediğine dair şikayetlerin artması üzerine, soruşturmanın kapsamı genişletildi. Mevcut raporlara göre, başlangıçta yaklaşık 50 olan şikayet sayısı, son incelemelerle birlikte en az 80 vakaya ulaştı. Bu vakaların önemli bir kısmı doğrudan Tesla sürücülerinden gelirken, geri kalanlar şirket raporları ve medyadan derlendi. NHTSA, FSD'nin trafik işaretlerini ve şerit çizgilerini doğru algılayıp algılamadığına odaklanarak, yazılımın güvenilirliği hakkında ciddi sorular soruyor. Tesla FSD sisteminin kırmızı ışık ve şerit ihlalleri nedeniyle NHTSA soruşturmasının detaylarına buradan ulaşabilirsiniz.

Eleştirel Bakış: Otonom sistemlerin hızla ticarileşme baskısı altında olması, temel güvenlik ve öngörülemeyen durumlara (örneğin, bir hayvanı kurtarmaya çalışan insan) tepki verme yeteneklerinin tam olarak olgunlaşmadan yollara çıkmasına neden olabilir. Bu tür olaylar, teknolojiye olan kamu güvenini ciddi şekilde sarsma potansiyeli taşımaktadır.

Kültürel Etki ve Hiciv: GTA Online'dan Otonom Taksi Parodisi

Otonom araç teknolojisinin yol açtığı kaos ve gözetim endişeleri, video oyun dünyasına da sıçradı. Rockstar Games, popüler oyunu Grand Theft Auto Online için yayınlayacağı 'A Safehouse in the Hills' adlı yeni DLC'de, sektörün devi Waymo'ya açıkça gönderme yapan 'KnoWay' adlı sürücüsüz taksileri tanıttı. Tanıtım fragmanlarında KnoWay logolu, lidar sensörleriyle donatılmış otonom minibüslerin şehir sokaklarında kontrolsüzce çarpıştığı ve tam bir kaos yarattığı görülüyor. Bu parodi, Waymo'nun ilk nesil filosundaki Chrysler Pacifica araçlara olan benzerliği ve 'KnoWay' isminin fonetik yakınlığı ile dikkat çekiyor. Rockstar'ın bu hiciv yaklaşımı, sadece yazılım zafiyetlerini değil, aynı zamanda otonom araçların potansiyel gözetim risklerine dair toplumsal endişeyi de sanal dünyaya taşıyor. Oyunun hikayesi bile oyuncuları "kitlesel bir gözetim ağının gelişimini durdurmaya" davet ediyor. GTA Online'ın yeni DLC'sinde Waymo parodisi olan KnoWay otonom taksilerin yarattığı kaosu buradan okuyabilirsiniz.

Sektördeki Dev Anlaşmalar ve Finansman Turu

Ulaşım teknolojilerindeki hızlı büyüme, büyük finansal hareketliliği de beraberinde getiriyor:

• Beta Technologies ve Eve Air Mobility: Geçen ay halka arz edilen elektrikli uçak üreticisi Beta Technologies, hava taksi şirketi Eve Air Mobility'ye elektrikli itici motorlar tedarik etmek üzere potansiyel 1 milyar dolarlık, 10 yıllık bir anlaşma imzaladı. Beta, üçüncü çeyrekte gelirini iki katına çıkararak 8.9 milyon dolara yükseltse de, net zararı beş kattan fazla artarak 452 milyon dolara ulaştı. Bu, sektördeki yüksek yatırım maliyetlerini gösteriyor.
• Element Fleet Management ve Car IQ: Otomotiv filo yöneticisi Element Fleet Management, bağlantılı araç ödeme şirketi Car IQ'yu satın aldı. Kaynaklara göre anlaşma bedeli 80 milyon dolar civarında gerçekleşti.
• Heven AeroTech: Hidrojenle çalışan dronlar geliştiren bu girişim, Amerikan kuantum bilgi işlem şirketi IonQ liderliğindeki B Serisi turda 100 milyon dolar topladı. Şirketin değerlemesi 1 milyar doları aştı.
• Wayve: Microsoft, Nvidia ve SoftBank tarafından desteklenen İngiliz otonom sürüş girişimi, yapay zeka modellerini eğitmek için veri analizi yapan Alman startup Quality Match'i bünyesine kattı.

Lucid Motors'da Üst Düzey Yönetici Ayrılıkları

Elektrikli araç üreticisi Lucid Motors, Gravity SUV modelinin üretimini artırmaya çalışırken zorlu bir süreçten geçiyor. Şirket, eski CEO ve CTO Peter Rawlinson ile baş tasarımcı Eric Bach dahil olmak üzere birçok üst düzey yöneticisini kaybetti. Kaynaklar, yazılım ve elektrik ekiplerinde çalışan, aralarında şirkete on yıl önce katılan iki kıdemli direktörün de bulunduğu bazı üst düzey yöneticilerin görevden ayrıldığını veya işten çıkarıldığını bildiriyor. Bu tür yönetim krizleri, üretim rampasını hızlandırmak isteyen teknoloji şirketleri için ciddi bir engel teşkil edebilir.

ABD Yakıt Ekonomisi Standartları Tartışması

Mobilite dünyasını yakından ilgilendiren bir diğer önemli gelişme ise ABD'deki düzenleyici değişikliklerdir. Eski yönetim, araçların daha uygun fiyatlı olacağını savunarak yakıt ekonomisi standartlarını düşürme teklifinde bulundu.

Önerilen düzenleme, 2031 model yılı araçlar için filo genelinde yakıt ekonomisini 34.5 mil/galona (mpg) indirmeyi hedefliyor. Bu, Biden yönetimi altında belirlenen 2031 için 50.4 mpg zorunluluğunun oldukça altındadır. Mevcut durum, 2024 yılında otomobil üreticilerinin ortalama 30.1 mpg zorunluluğunu 35.4 mpg ile zaten aşmış olduğunu gösteriyor. Bu düşüşün tüketiciye araç maliyetinde avantaj sağlaması beklense de, uzun vadede benzin masraflarını artıracağı ve çevre hedeflerini zayıflatacağı düşünülüyor.

Gelecek Beklentisi

Otonom araç sektörü, teknolojiyi hızla piyasaya sürme arzusu ile kamusal güvenlik endişeleri arasında sıkışmış durumda. Okuyucular arasında yapılan son bir ankette, çoğu kişi robotaksilerin kitlesel benimsenme eşiğine 'on yılın sonundan önce' ulaşmasını beklese de, 2026 yılının bir dönüm noktası olacağına dair güven düşüktü. Bu da gösteriyor ki, sektörün hızlanma çabalarına rağmen, gerçek anlamda yaygın kabul için önce güvenlik ve güvenilirlik sorunlarının çözülmesi gerekiyor.

Kaynak: Otonom Araç Endüstrisi Gelişmeleri ve Finansman Turları - TechCrunch