Otonom araç teknolojileri alanında Amazon'un güçlü desteğini arkasına alan Zoox, San Francisco sokaklarında önemli bir adım attı. Şirket, bir süredir sadece kendi çalışanları ve aileleri tarafından kullanılan direksiyonsuz, özel yapım robotaksi filosunu, "Zoox Explorer" programı kapsamında kısıtlı bir şekilde halka açmaya başlıyor. Bu hamle, Zoox'u Alphabet'e ait otonom sürüş devi Waymo ile doğrudan rekabetin eşiğine getiriyor.
Zoox Explorer Programı Nasıl İşleyecek?
Bu aşama, büyük çaplı veya ticari bir lansman olmaktan ziyade, hizmetin ilk test aşamasını temsil ediyor. Şirket, bekleme listesine kaydolan belirli sayıda kişiyi davet ederek ücretsiz yolculuklar sunacak. Yolcular, Zoox uygulaması üzerinden SoMa, Mission ve Design District bölgelerini kapsayan hizmet alanında robotaksi çağırabilecekler.
Önemli Kilit Bilgiler:
- Zoox'un şu anki filosunda San Francisco ve Las Vegas'ta toplam 50 civarında robotaksi bulunuyor.
- Hizmet şimdilik ücretsizdir ve sadece davetle erişilebilir.
- Şirketin hedefi, filosu büyüdükçe ve hizmet alanı genişledikçe bekleme listesini tamamen kaldırarak 2026 yılında tam ticari faaliyete geçmektir.
Sektör Lideri Waymo ile Aradaki Büyük Fark ve Rekabet
Zoox’un halka açılması önemli bir kilometre taşı olsa da, sektördeki dev rakipleriyle karşılaştırıldığında hizmet alanı şimdilik oldukça küçük kalıyor. Alphabet'in Waymo’su, San Francisco'da 260 mil kareden fazla bir alanda otonom taksi hizmeti sunarken, Zoox'un kapsama alanı sadece birkaç mahalleyi içeriyor. Bu durum, Zoox'un pazar payı için kat etmesi gereken uzun bir yol olduğunu gösteriyor.
Ancak Waymo'nun operasyonel büyüklüğüne rağmen, sektördeki bu devler toplumsal güven ve hesap verebilirlik konularında zorluklarla karşılaşıyor. San Francisco'nun Mission Bölgesi'nde Waymo robotaksisi tarafından sevilen kedi 'Kit Kat'ın ezilerek ölmesi, otonom araçların anlık sorumluluk mekanizmasının eksikliğini trajik bir şekilde gözler önüne serdi. Mahalle sakinleri ve yerel siyasetçiler, bu tür olaylarda 'hesap verecek kimse olmaması' eleştirisiyle, eyaletten sürücüsüz araçların yerel yönetimlerin iznine tabi tutulması yönünde kararnameler çıkarılmasını talep etti. Bu tarz olaylar, otonom teknolojinin sadece teknik yeterliliğe değil, aynı zamanda şeffaf yasal çerçevelere ve toplumsal kabule de ne kadar muhtaç olduğunu gösteriyor. Bu konuyla ilgili detaylı analiz için Waymo robotaksi olayının San Francisco'daki hesap verebilirlik tartışmalarını nasıl tetiklediğini inceleyebilirsiniz.
Zoox'un özgün ve direksiyonsuz araç tasarımı dikkat çekse de, piyasada liderlik eden Waymo'nun operasyonel büyüklük ve kapsamlı hizmet alanı gibi konularda ciddi bir zaman avantajı bulunuyor. Zoox'un bu rekabette etkili olabilmesi için filoyu ve coğrafi kapsama alanını hızla genişletmesi gerekmektedir.
Otonom araçlar için kritik öneme sahip olan Lidar teknolojisinin tedarik zincirindeki çalkantılar da sektördeki zorlukları artırıyor. Örneğin, önde gelen Lidar üreticisi Luminar, en büyük müşterisi Volvo ile olan beş yıllık sözleşmesinin tek taraflı olarak iptal edilmesiyle derin bir finansal krizin eşiğine geldi. Volvo'nun, Luminar'ın 'sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirememesi' nedeniyle tedarik zinciri riskini sınırlamak amacıyla bu adımı atması, Zoox gibi şirketlerin sadece rekabet ve regülasyon değil, aynı zamanda kritik bileşenlerin sürdürülebilirliği ve tedarikçi güvenilirliği konusunda da büyük risklerle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Bu büyük tedarik zinciri krizi ve Luminar'ın iflas tehlikesi hakkında daha detaylı bilgi için Luminar ve Volvo sözleşme iptali ile oluşan Lidar krizini inceleyebilirsiniz.
Ticari Faaliyet Önündeki İki Büyük Engel
Zoox’un tamamen ticari bir robotaksi hizmeti sunabilmesi için aşması gereken iki temel düzenleyici engel bulunuyor. Bu engeller, özellikle direksiyon simidi ve pedalları olmayan özel yapım araçlarının benzersiz tasarımından kaynaklanıyor ve firmanın bu konuda muafiyetler almasını gerektiriyor.
1. Ücretli Yolculuk İzni (CPUC)
Şirketin Kaliforniya’da yolculuklar için ücret talep edebilmesi için eyaletteki araç çağırma hizmetlerini düzenleyen Kaliforniya Kamu Hizmetleri Komisyonu'ndan (CPUC) resmi izin alması gerekiyor. Mevcut halka açılma, ücretsiz olduğu için bu izne tabi değil.
2. Federal Güvenlik Standartları (NHTSA)
Daha kritik olan engel ise, Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi'nden (NHTSA) alınması gereken onaydır. Zoox, geleneksel federal motorlu araç güvenlik standartlarından muafiyet talep etmek zorunda kaldı çünkü araçlarında direksiyon veya pedal bulunmuyor. Ağustos ayında gösteri amaçlı (ücretsiz) kullanım için muafiyet alınmış olsa da, ticari ve ücretli operasyonlar için bu muafiyetin kapsamının genişletilmesi zorunludur. Bu federal onay süreci, otonom araç endüstrisinin geleceği açısından da kritik bir emsal teşkil etmektedir.
Amazon'un Otonom Vizyonu ve Değer Katkısı
2020 yılında Amazon tarafından satın alınan Zoox, on yıldan fazla süredir ticari bir robotaksi hizmeti için çalışıyor. Amazon için Zoox, sadece bir ulaşım çözümü değil, aynı zamanda otonom teknolojiyi e-ticaret devinin lojistik ve teslimat ağlarında potansiyel olarak kullanma vizyonunun bir parçasıdır. Bu halka açılma adımı, şirketin on yıllık AR-GE sürecinin ardından sahada ticari lansmana yaklaştığını gösteren en güçlü sinyaldir.
