Doha Film Festivali (DFF), ilk edisyonunu Sudan'a ayırdığı kapsamlı bir 'Spotlight' programıyla açarak, kültürel üretimi sık sık siyasi kargaşanın gölgesinde kalan bu ülkenin sanatına önemli bir platform sağladı. Bu kapsamda, Katarlı-Sudanlı yönetmen Suzannah Mirghani'nin ilk uzun metrajlı filmi olan ve Selanik Uluslararası Film Festivali'nde En İyi Film dalında Altın İskender Ödülü'nü kazanan eleştirmenlerce beğenilen yapım 'Pamuk Kraliçesi' (Cotton Queen) de yer aldı. Film, kültürel miras, kişisel anlatılar ve ülkenin sömürge geçmişiyle yakından ilişkili olan Sudan pamuğunu merkezine alıyor. Bu programın en dikkat çekici yapımlarından biri ise, beş kişilik kolektif bir ekip tarafından yönetilen hibrit belgesel 'Khartoum'. Sudan sinemasının yükselişini pekiştiren Pamuk Kraliçesi filmi hakkında detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Brahim 'Snoopy' Ahmad, Anas Saeed, Rawia Alhag, Timeea Mohamed Ahmed ve İngiliz yapımcı Philip Cox'tan oluşan bu çok uluslu yönetmen kadrosu, Sudan'ın başkentinin sivil huzursuzluktan topyekûn savaşa sürüklenişini merkezine alıyor. Film, bir memurun, bir çay satıcısının, bir direniş komitesi gönüllüsünün ve iki sokak çocuğunun hikayelerini, yenilikçi bir sinema diliyle birleştiriyor.

Kolektif Yazarın Gücü ve Hibrit Sinema

'Khartoum' belgeseli, sadece çarpıcı hikâyesiyle değil, aynı zamanda alışılmışın dışındaki yapım süreciyle de dikkat çekiyor. Eser, sarsıcı gerçekliği aktarmak için iPhone ile çekilen görüntüler, stilize edilmiş yeşil ekran yeniden canlandırmaları ve karakterlerin iç dünyasını görselleştiren animasyonlu rüya manzaraları gibi farklı teknikleri harmanlıyor. Eserin kolektif bir yaklaşımla ortaya çıkması, yönetmenleri kendi 'milyon dolarlık fikirlerinden' geri adım atmaya ve ekip çalışmasına odaklanmaya zorlamış. Ortak yönetmen Brahim 'Snoopy' Ahmad bu durumu, 'Bu bir takım sporudur. Bir takım kazandığında, tek bir yıldız oyuncu değil, tüm takım kazanır' sözleriyle özetliyor.

Travmayı Belgelemenin Etiği ve 'Acil Durum Düğmesi'

Savaş mağdurlarının hikayelerini aktarırken, onları yeniden travmatize etmeme sorumluluğu, yönetmen ekibinin öncelikli etik kaygısı oldu. Yönetmen Ahmad, saatler süren röportajlar sırasında uyguladıkları benzersiz bir yöntemi anlatıyor: 'Acil durum düğmesi'. Bu sistemde, katılımcılar bunalmaya, paniklemeye veya zor bir ana geri döndüklerine dair herhangi bir işaret gösterdiğinde çekim anında durduruluyor, katılımcıya güvenli bir alan sağlanıyor ve ‘Artık buradasın, orada değilsin’ mesajı veriliyordu. Bu hassasiyet, filmin sadece bilgi aktarmasını değil, aynı zamanda insani bir köprü kurmasını da sağladı.

Hartum'un Kaybolan Ruhu

Ahmad için Hartum şehri, filmin neredeyse altıncı karakteri. Medyanın genellikle sadece yıkım sayılarına odaklandığı bir şehirde, ekip, savaş öncesi dönemin ruhunu, kültürel dokusunu ve günlük yaşamını arşivlemeyi amaçladı. Nil Nehri kenarındaki kahve tezgâhları, Sufi ritüelleri gibi detaylar, kaybedilenleri gösterirken, insanların neyi geri kazanmak için mücadele ettiğini de anlamamızı sağlıyor. Film, zorluklarla dolu olmasına rağmen mizah ve umut anlarını da barındırarak, izleyicilere trajedinin ötesinde bir insanlık deneyimi sunuyor.

'Tarih gösteriyor ki savaşlar biter, şehirler bir şekilde yeniden canlanır. Tam olarak aynı olmayabilir, belki daha az, belki daha çok; ama bir gelecek var.' - Brahim 'Snoopy' Ahmad

Bölgesel Tanıtımın Önemi

Sundance ve Berlinale gibi büyük festivallerde gösterilmiş olsa da, 'Khartoum'un Doha Film Festivali'nde (DFF) yer alması, yönetmen Ahmad için özel bir anlam taşıyor. Ahmad, komşu ülkelerin ve genel olarak Güneybatı Asya ve Kuzey Afrika (SWANA) bölgesinin Sudan'daki yerinden edilmeyi ve durumu anlamasının hayati önem taşıdığını vurguluyor. Avrupa veya Kuzey Amerika'nın ötesinde, kendi mahallelerinde kendilerine ait bir anlatıyı tanımlayabilecekleri bir alan bulmaları, Sudan sineması için büyük bir destek olarak görülüyor. Film, sadece bir travma hikayesi değil, aynı zamanda Sudan sineması için yeni bir ilham kaynağı olmayı hedefliyor.

Küresel Belgesel Sinemasında Ödüller

Doha Film Festivali gibi bölgesel etkinlikler önemli sinema akımlarını desteklerken, küresel belgesel sahnesi de Uluslararası Belgesel Festivali Amsterdam (IDFA) Forum'da en yenilikçi projeleri ödüllendirmeye devam ediyor. Belgesel sinemasının geleceğine yön veren bu prestijli platformda, Çin yapımı Hao Zhou imzalı 'All Fixed Up' En İyi Sunum Projesi ödülünü kazanırken, Fransız yapımı Nolwenn Hervé'nin 'The Cord' projesi de En İyi Kaba Montaj Projesi ödülüne layık görüldü. Bu projeler, evrensel temaları ve güçlü anlatılarıyla belgesel sektörünün sınırlarını zorlamaya devam ediyor. IDFA Forum'un öne çıkan ödül kazananları ve 2025'in dikkat çeken projeleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Belgesel hakkında daha detaylı bilgilere ve yönetmenin Variety ile yaptığı orijinal röportaja buradan ulaşabilirsiniz.