Türkiye'nin önde gelen teknoloji ve gündem haber portalı Sen,Nexus olarak, küresel risk sermayesi (Venture Capital – VC) piyasasında yaşanan büyük değişimi mercek altına alıyoruz. Yüksek enflasyon ve artan faiz oranlarının yarattığı ekonomik baskı, risk sermayesi firmalarına yatırım yapan sınırlı ortakları (Limited Partners - LP) zor durumda bırakıyor. Sektör, beklenen getiri sürelerinin neredeyse iki katına çıkması, yükselen fon toplama zorlukları ve 2021 yılındaki şişirilmiş değerlemelerden kurtulamayan milyarlarca dolarlık hapsolmuş sermaye ile mücadele ediyor.
San Francisco'da düzenlenen StrictkyVC panelinde bir araya gelen ve toplamda 100 milyar doların üzerinde varlık yöneten beş önemli LP temsilcisi, sektörün mevcut durumuna dair şaşırtıcı tespitlerde bulundu. Özellikle kurumsal yatırımcıları zorlayan en çarpıcı gerçek, risk sermayesi fonlarının planlanandan çok daha uzun ömürlü hale gelmesi oldu.
Likidite Sorununun Kalbi: 20 Yıllık Fonlar Gerçeği
J. Paul Getty Trust yöneticisi Adam Grosher, geleneksel olarak 10 ila 13 yıl olarak kabul edilen fon ömürlerinin ciddi şekilde uzadığını belirtti. Grosher, “Kendi portföyümüzde 15, 18, hatta 20 yaşında olmasına rağmen hala değerli varlıklar tutan fonlarımız var,” diyerek, sektörün geçmişine bakıldığında likiditenin hayal edilenden çok daha düşük olduğunu vurguladı. Bu uzayan süre, LP'leri tahsis modellerini yeniden inşa etmeye zorluyor.
Makena Capital'den Lara Banks, firmasının artık fon ömrünü 18 yıl olarak modellediğini ve sermayenin büyük çoğunluğunun 16 ila 18. yıllarda geri döneceğini varsaydıklarını açıkladı. Bu durum, kurumsal yatırımcıların aşırı pozisyonda kalmamak için daha muhafazakar tahsisatlara yönelmesine neden oluyor.
Değerleme Uçurumu: Kağıt Üstündeki Servet mi, Gerçek Piyasa mı?
Panelistler, VC değerlemeleri konusundaki acı gerçeği saklamadı: Risk sermayesi şirketlerinin portföylerinin değeri ile alıcıların fiilen ödemeye istekli olduğu miktar arasında devasa bir uçurum bulunuyor. Moderatör Marina Temkin, yakın zamanda bir VC ortağıyla yaptığı görüşmeden şok edici bir örnek paylaştı: En son 20 kat gelir üzerinden değerlenen bir portföy şirketine ikincil piyasada sadece 2 kat gelir teklif edildi – bu da %90'lık dev bir indirime işaret ediyor.
Cendana Capital kurucusu Michael Kim, bu durumu “karışık orta segment” olarak adlandırıyor. Kim'e göre bu segment, 2021 patlaması sırasında milyar doların üzerinde değerlemeler alan, ancak yıllık yinelenen gelirleri (ARR) 10 milyon ila 100 milyon dolar arasında olan ve sadece %10 ila %15 büyüyen işletmelerden oluşuyor. Kamu piyasaları ve özel sermaye (Private Equity) alıcıları ise benzer kurumsal yazılım şirketlerini şu anda sadece dört ila altı kat gelirle fiyatlıyor.
Lexington Partners'tan Matt Hodan, yapay zekanın (AI) bu durumu daha da kötüleştirdiğini belirtiyor. Ekonomik daralma sırasında 'sermayeyi koruma' stratejisini seçen şirketlerin büyüme hızları düşerken, AI hızla yükseldi ve pazar bu şirketleri geride bıraktı. Hodan, bu şirketlerin ya hızla adapte olması gerektiğini ya da çok ciddi zorluklarla, hatta yok olma tehlikesiyle karşılaşacağını vurguladı. Bu durumun en çarpıcı istisnası, yapay zeka ve veri analitiği alanındaki devlerin değerlemeleridir. Örneğin, AI altyapı devi Lambda'nın, Microsoft ile imzaladığı multibilyon dolarlık tedarik anlaşmasının hemen ardından 1.5 milyar dolarlık rekor bir yatırım alması, yapay zeka altyapısına olan talebin sınır tanımadığını gösteriyor. Lambda ve Microsoft arasındaki dev anlaşma sonrası gelen 1.5 milyar dolarlık yatırıma dair tüm detayları Nexus Haber'de bulabilirsiniz. Ayrıca, Databricks'in sadece aylar sonra yeni bir fon toplama turunda değerlemesini 100 milyar dolardan minimum 130 milyar doların üzerine çıkarmayı hedeflemesi, yapay zekanın piyasada yarattığı muazzam finansal potansiyeli kanıtlamaktadır. Bu son gelişmelere ilişkin detayları Databricks yapay zeka fonlama görüşmeleri: 130 milyar dolar değerleme hedefi başlıklı haberimizde bulabilirsiniz.
Ancak bu finansal potansiyele rağmen, sektörün aşırı ısınan bir alt segmenti olduğuna dair güçlü uyarılar da var. Popüler yapay zeka platformu Hugging Face'in CEO'su Clem Delangue, mevcut durumun genel bir yapay zeka balonu olmadığını, aksine **Büyük Dil Modelleri (LLM) balonu** olduğunu ve bunun 2025'te patlama ihtimalinin yüksek olduğunu belirtti. Delangue, yatırımcıların dev LLM'ler yerine, daha uzmanlaşmış ve niş sorunları çözen modellere yönelmesi gerektiğini savunuyor. LLM balonunun patlama potansiyeli ve yapay zekanın geleceğine dair detaylı analizlerimizi Hugging Face CEO'su Clem Delangue: LLM Balonu Patlayabilir, Yapay Zeka Geleceği başlıklı içeriğimizde okuyabilirsiniz.
Yeni Yöneticiler İçin Kuraklık Dönemi: Kaynaklar Büyük Balıklara Akıyor
Yeni fon yöneticileri için fon toplama ortamı oldukça zorlu. Cendana Capital'den Kelli Fontaine, çarpıcı bir istatistikle durumu özetledi: “Bu yılın ilk yarısında, Founders Fund, tüm yeni yöneticilerin topladığı toplam miktarın 1.7 katını tek başına topladı.” Kurumsal LP’ler, pandemi sırasındaki aşırı risk iştahından geri adım atarak, şu anda kalitesini kanıtlamış büyük platform fonlarına (Founders Fund, Sequoia, General Catalyst gibi) yöneliyorlar. Bu 'kaliteye kaçış' stratejisi, yeni ve yenilikçi fonların pazara girmesini zorlaştırıyor.
Michael Kim'e göre, bu durumun tek olumlu yanı, 2021'de pazarı dolduran ‘turist fon yöneticileri’nin (örneğin, arkadaşı kurdu diye 30 milyon dolarlık fon kurmaya karar veren Google VP’leri) büyük ölçüde elenmiş olması.
Çıkış Stratejilerinde Değişim: İkincil Piyasalar Stigmayı Yendi
Likidite sıkıntısının bir sonucu olarak ikincil piyasalar (secondaries), portföy yönetiminin hayati bir parçası haline geldi. Lexington Partners'tan Matt Hodan, “Her LP ve her GP ikincil piyasayla aktif olarak ilgilenmelidir. Aksi takdirde, likidite paradigmasının temel bir bileşeni olmaktan kendinizi soyutlamış olursunuz,” dedi.
Önemli bir tema da, fon yöneticilerinin (GP) artık sadece zor durumdaki varlıkları değil, aynı zamanda yükselişte olan şirketlerdeki hisselerini de satmaya başlamasıdır. Kelli Fontaine, geçen yılki dağıtımlarının üçte birinin indirimli değil, son tur değerlemesinin üzerinde primle yapılan ikincil satışlardan geldiğini belirtti. Yatırımcılar artık büyük vuruşlar yerine nakit getirilerini optimize etmeye odaklanıyor. Sektörde, ikincil satış yapmanın on yıl önceki ‘hata yaptık’ algısının tamamen ortadan kalktığı belirtiliyor.
Yeni Yöneticiler İçin Tavsiyeler: Bağlantı ve Çeviklik Şart
Fon toplamak isteyen yeni yöneticilere yönelik en önemli tavsiye, aile ofisleriyle (family offices) ağ kurmaya odaklanmaları oldu. Michael Kim, aile ofislerinin genellikle yeni yöneticilere bahis oynama konusunda daha ‘öncü’ olduğunu ve yeni fonların dikkatini çekmek için ücretsiz, taşıma payı olmayan ortak yatırım (co-investment) fırsatları sunulmasını tavsiye etti.
Panel, yönetici seçiminde ise “özel ağların” artık var olmadığı konusunda fikir birliğine vardı. Başarılı yöneticiler; kuruculara erişimleri, doğru kurucuyu seçme yetenekleri ve en önemlisi ‘çeviklik’ (hustle) üzerine endeksleme yapıyorlar. Örnek olarak, Topology Ventures'tan Casey Caruso'nun kurucularla tanışmak için ‘hacker evlerinde’ kaldığı ve hatta hackathon'larda yarıştığı gösterildi. Bu, 57 yaşındaki bir fon yöneticisinin Woodside'daki ofisinden elde edemeyeceği türden bir erişim anlamına geliyor.
Sektörel olarak, Yapay Zeka (AI) ve Amerikan dinamizmi şu anda pazara hakim. Coğrafi olarak San Francisco merkezli veya oraya kolay erişimi olan fon yöneticileri önde. Bununla birlikte, Boston (biyoteknoloji), New York (fintech, kripto) ve İsrail ekosistemindeki geleneksel güçler de takdir edilmeye devam ediyor.
***
Kaynak: Bu haber metni, risk sermayesi endüstrisinin güncel sorunlarını ve kurumsal yatırımcıların bakış açısını detaylandıran TechCrunch makalesinden derlenmiş ve analiz edilmiştir.
