Küresel teknoloji endüstrisi, son yıllarda yarı iletken tedarik zincirinde sürekli yeni engellerle karşılaşıyor. Bu krizlerin son halkası ise adını pek duymadığımız ancak çip üretiminin temel taşı olan bir element: İtryum (Yttrium). Nadir toprak elementleri grubunda yer alan İtryum, özellikle Çin’in ihracat kısıtlamaları nedeniyle yıl başından bu yana yaklaşık %1.500 oranında inanılmaz bir fiyat artışı yaşadı. Geçen yılın sonunda kilogram başına 8 dolardan işlem gören bu elementin fiyatı, 2025 yılı için kilogram başına 126 dolara kadar fırlamış durumda. Bu dramatik artış, sadece maliyetleri yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda tüm küresel çip üretim hedeflerini de tehdit ediyor.

İtryum Nedir ve Çip Endüstrisi İçin Neden Hayati?

İtryum, jet motorlarından tıbbi ekipmanlara kadar birçok ileri üretim sürecinde benzersiz termal ve kimyasal özelliklerinden dolayı kullanılan kritik bir maddedir. Ancak modern yarı iletken imalatında oynadığı rol onu vazgeçilmez kılmaktadır. İtryum oksit filmleri, gelişmiş çip üretim süreçleri sırasında yalıtkan ve koruyucu katmanlar olarak işlev görür.

1.500%’lük Şok Artışın Arkasındaki Neden: Çin’in Kısıtlamaları

Fiyat artışının ana nedeni jeopolitik bir kısıtlamadan kaynaklanıyor. Çin, küresel nadir toprak elementleri madenciliğinin yaklaşık %69’unu kontrol ediyor ve mevcut İtryumun neredeyse tamamını rafine ediyor. ABD gibi büyük teknoloji üreticileri, İtryum ithalatının %93’ünü doğrudan Çin’den sağlıyor.

Nisan ayında yürürlüğe giren ve hala geçerli olan ihracat kısıtlamaları, şirketlerin nadir toprak materyallerini ülke dışına ihraç etmeden önce Pekin’den lisans almasını zorunlu kılıyor. Sektör kaynaklarına göre, bugüne kadar verilen izinler sadece küçük sevkiyatları kapsıyor. Gelişmiş çiplere yönelik yüksek talep ile Çin’den tedarik zorluğunun birleşimi, fiyatları stratosfere çıkarmış durumda.

Sektörden bir yönetici, mevcut tedarik probleminin ciddiyetini on üzerinden “dokuz” olarak nitelendirirken, Great Lakes Semiconductor CEO’su Richard Thurston, “Kısıtlamaların giderek gerçek bir darboğaza dönüşeceğine” inandığını belirtiyor.

Küresel Çip Hedefleri ve Alternatif Arayışları

ABD hükümeti, özellikle çip üretimini ülke topraklarında güçlendirme hedefini (örneğin eski Trump yönetiminin çabaları) sürdürürken, İtryum gibi hayati bir tedarik zinciri aksaklığı bu ulusal stratejik hedefleri tehlikeye atabilir. Bu durum, ABD yönetiminin Çin ile nadir toprak tedariki konusunda devam eden müzakerelerinin neden bu kadar kritik olduğunu açıklıyor.

Bu küresel tedarik zinciri baskıları, sektör devlerinin en ileri üretim süreçlerinde bile kendini gösteriyor. Örneğin, Samsung'un merakla beklenen 2 nanometre (nm) çip üretimine (SF2) başlaması, Gate-All-Around (GAA) teknolojisi ile TSMC'ye karşı ciddi bir rekabet başlatmıştır. Samsung bu erken aşamada %50-60 verimlilikle çalışsa da, TSMC'nin 2nm (N2) düğümü için fiyatlarına %10 ila %20 zam yapma söylentileri, Samsung'a fiyat avantajı üzerinden pazar payı kazanma fırsatı veriyor. Yarı iletken pazarındaki bu yüksek riskli teknoloji ve fiyat savaşı hakkında daha fazla detay için Samsung 2nm çip üretimi, TSMC rekabeti ve GAA teknolojisinin rolü başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Çin’in İtryum kısıtlamaları gibi girdi maliyetlerinin yükselmesi ise, bu kritik teknolojik yarışın maliyetlerini daha da artırmaktadır.

Ancak durum tamamen umutsuz değil. Çin dışındaki İtryum stoklarının tahminleri bir ila on iki ay arasında değişse de, Mitsubishi ve Siemens gibi büyük üretim firmaları operasyonlarının şu anda istikrarlı olduğunu bildiriyor. Siemens, Çinli tedarikçilere bağımlılığı azaltmak için tedarik zincirini çeşitlendirme çalışmalarına hız verdiğini ifade etti. Bu tür büyük oyuncuların alternatif kaynaklara yönelmesi, uzun vadede piyasadaki baskıyı hafifletebilir.

ABD'den Yerel Üretim Hamlesi

ABD merkezli ReElement Technologies, Aralık ayından itibaren yılda 200 ila 400 ton arasında İtryum oksit üretmeyi planladığını duyurdu. Bu rakam, ABD’nin yıllık 470 tonluk talebinin önemli bir bölümünü karşılayabilecek potansiyel taşıyor. Eğer bu üretim hedeflerine ulaşılırsa, ABD’nin Çin’e olan yüksek bağımlılığı ciddi ölçüde azalabilir.

Sonuç olarak, dünyadaki çip üreticileri, bu darboğazın yavaş üretim hatlarına ve nihayetinde tüm tüketiciler için daha yüksek fiyatlara dönüşmeden önce, Çin’in İtryum tedariki üzerindeki sıkı kontrolünün gevşeyeceği umudunu taşıyor.

Kaynak: PC Gamer