Avrupa sinema dünyasında on yılı aşkın süredir devam eden önemli bir eksiklik, Fransa Ulusal Film Kurulu'nun (CNC) yeni bir girişimiyle son buluyor. Fransa’nın en etkili ortak yapım fonlarından biri olan “Aide aux cinémas du monde” (ACM) programında, Baltık ülkeleri (Estonya, Letonya ve Litvanya) bugüne kadar yeterince temsil edilememişti. CNC Uluslararası İlişkiler Başkan Yardımcısı Michel Plazanet, Tallinn Black Nights Film Festivali’nde yaptığı açılış konuşmasında bu durumu açıkça kabul ederek, bölgenin büyük bir potansiyel taşıdığını ve Fransa ile ortak yapımları teşvik etmek için ellerinden geleni yapacaklarını belirtti.

2026'da Kritik Ortak Yapım Atölyesi

Baltık sinemacıları için bu durumu tersine çevirmek amacıyla CNC, Şubat 2026'da Paris'te uluslararası bir ortak yapım atölyesine ev sahipliği yapacak. Bu atölye, her Baltık ülkesinden üçer proje olmak üzere toplam dokuz projeyi ağırlayacak. Program, bölgesel yapımcıları Fransız ortak yapımcılar ve danışmanlarla bir araya getirerek, ACM'nin oldukça zorlu gereklilikleri konusunda başvuru sahiplerine rehberlik etmeyi amaçlıyor. Bu girişim, Şubat 2025’te Paris’te düzenlenen ve yaklaşık 25 kısa ve uzun metrajlı filmi Fransız başkentine taşıyan ilk CinéBaltique festivalinin hemen ardından geliyor.

ACM Fonunun Gücü ve Etkisi

2012'de kurulan Aide aux cinémas du monde, Avrupa'nın en prestijli ve rekabetçi fonlarından biri olarak kabul ediliyor ve genellikle A-list festivallere (Cannes, Venedik, Berlin, Locarno) açılan bir kapı görevi görüyor. Kurulduğu günden bu yana desteklenen yaklaşık 700 filmin üçte ikisi büyük festivallerde prömiyer yaptı, sadece Cannes'da ise 184 yapım yer aldı. Bu rakamlar, fonun uluslararası sinema üzerindeki belirleyici etkisini açıkça gösteriyor.

Şeytanın Avukatı: Prosedürel Engeller ve Fransız Ortaklık Şartı

Fona başvurmak için projelerin bir Fransız ortak yapımcıya sahip olması ve Fransa'da sinema gösterimi taahhüdü vermesi gerekiyor. Ancak uluslararası yapımcılar için en büyük ve tartışmasız engel, bitmiş senaryonun Fransızca olarak sunulması zorunluluğu. Michel Plazanet, fonun Fransa tarafından finanse edildiğini ve kültürel çeşitliliği desteklediğini belirterek, Fransızca senaryo talebinin müzakere edilemez olduğunu ve bunun Fransız ortak yapımcının ilk önemli görevi olduğunu vurguladı.

“Fransız ortak yapımcının sadece bir ‘posta kutusu’ olmasını istemiyoruz. Parayı boşa harcamış oluruz. Onların mümkün olan en erken aşamada projeye dahil olmasını ve filme gerçek bir katkı sağlamasını istiyoruz.”

Seçim sürecinde, sanatsal değerin yanı sıra Fransız ortağın projeye ne kadar erken katıldığı ve yaratıcı veya teknik katkısı da büyük önem taşıyor.

Ukrayna Savaşı'nın Gölgesinde Kültürel Öncelik

Paris'teki atölye, Baltık bölgesi için sadece sinema alanında değil, aynı zamanda jeopolitik açıdan da bir değişimin sinyali. Ukrayna'daki savaşın başlamasından bu yana Estonya, Letonya ve Litvanya'nın Avrupa'daki kültürel görünürlüğü arttı. Oturumu yöneten Estonya Film Enstitüsü Başkanı Edith Sepp, mevcut siyasi durum nedeniyle Baltıkların artık bir öncelik olduğunu belirtti. Geopolitik anın rahatsız edici olduğunu ancak Avrupa kurumlarını Baltık sinemacılarına daha yakından bakmaya ittiğini ekledi.

Öte yandan, Estonya'nın küresel ilgiyi çekme çabaları, kendi içinde bir bütçe ikilemini de beraberinde getirdi. Ülke, uluslararası büyük yapımları çekmek adına 2026'da açılması planlanan 16 milyon Avroluk Ida Viru stüdyoları gibi tesisleri inşa ediyor ve yabancı yapımlara %40’a varan cazip nakit iade (cash rebate) sistemleri sunuyor. Ancak bu ekonomik odaklanma, ulusal sinemayı destekleyen Estonya Film Enstitüsü (EFI) fonlarının dondurulmasına ve temel işletme maliyetlerinde kesintilere yol açtı. EFI Başkanı Edith Sepp bu durumu, ulusal kültürün ekonomik kaygılar uğruna ikinci plana atılması olarak eleştirerek, "Ekonomi, kültürümüzden önce gelmeye başlıyor ve bu, herhangi bir küçük ulus için gerçekten tehlikeli bir seçimdir" uyarısında bulundu. Tallinn Black Nights’ta gündeme gelen Estonya film stüdyosu ikilemi ve ulusal bütçe kesintileri, Baltıkların sinema geleceği hakkında kritik sorular doğuruyor.

Estonya’lı yapımcı Ivo Felt (Not Made for Politics, Lioness) ise bu kültürel işbirliğinin sembolik ağırlığını vurguladı: “Maalesef burası sınırdayız ve savaştan öncesine göre daha fazla ilgi görüyoruz. Bu haklı bir durum çünkü biz cephedeyiz. Bizim silahımız kültürümüz, sinemamız. Avrupa’daki büyük ülkelerin ve Avrupa Birliği’nin yanımızda olması çok önemli. Bu durumda hepimiz bir aradayız.”

Bu yeni atölye ve fon fırsatı, Baltık ülkelerinin sinema sektörünü uluslararası arenada güçlendirecek kritik bir adım olarak görülüyor ve bölge ile Fransa arasındaki kültürel bağları derinleştirmeyi hedefliyor.

Kaynak: Fransa'nın Baltık Ülkeleri Ortak Yapım Hamlesi | Variety