San Sebastián Film Festivali kapsamında düzenlenen Yaratıcı Yatırımcılar Konferansı, Avrupa film ve televizyon endüstrisinin önde gelen isimlerini bir araya getirerek, sektörün mevcut durumunu ve geleceğini masaya yatırdı. Bu yılki festival, aynı zamanda İspanyol sinemasının dönüşümünü ve bölgesel sinemanın, özellikle de Bask sinemasının yükselişine sahne oluyor. Bu yükselişte, San Sebastián merkezli Noka Ekoizpena gibi kadın odaklı mentorluk ve üretim hızlandırma programlarının da önemli bir payı bulunuyor. Bask Hükümeti tarafından finanse edilen ve Creative Europe Media tarafından desteklenen bu program, senaryo geliştirmeden finansmana kadar yapılandırılmış bir yol sunarak, Bask ve Navarre bölgesindeki kadın sinemacıların geç aşama uzun metrajlı filmlerini üretime taşımasında kritik bir rol oynuyor. Festivaldeki İspanyol filmleri arasında %75'lik bir oranla Bask yapımları öne çıkarken, bir zamanlar çevre olarak görülen bölgesel endüstrilerin artık İspanya'nın ulusal sinema peyzajını derinden etkilediği ve merkeziyetçiliğin azaldığının önemli bir göstergesi olduğu vurgulandı. Panellerde, kıtanın ortak bir vizyona sahip olma ihtiyacından, ABD ortak yapım pazarının Avrupa üzerindeki etkilerine, lineer televizyonun finansman istikrarsızlığından, COVID sonrası gişe düşüşlerine kadar birçok konu ele alındı. Ancak tartışmaların merkezinde, YouTube gibi dijital platformların yükselişi ve bunların nasıl düzenlenmesi gerektiği sorusu yer aldı.

Avrupa Pazarı: Fırsatlar ve Zorluklar Dengesi

Fransız Mediawan Pictures yöneticisi Elisabeth d’Arvieu, mevcut Avrupa pazarını 'neredeyse mükemmel' olarak nitelendirdi. Son üç yıldır ABD ortak yapım pazarının neredeyse kapalı olduğunu belirten d’Arvieu, Avrupa'nın artık 'neredeyse her şeye' sahip olduğunu vurguladı: 'Harika bir yaratıcı yetenek havuzu, muhteşem çekim yerleri, son teknoloji teknik ekipler ve stüdyo olanakları.' Bu avantajlara ek olarak, verimli vergi teşvikleri, sübvansiyonlar ve yaratıcıları koruyan düzenlemeler sayesinde Avrupa'nın büyük prodüksiyon şirketlerinin ABD stüdyolarının önüne geçmeye başladığını ifade etti.

Elisabeth d’Arvieu: 'Bugün, en büyük prodüksiyon şirketlerinden bazıları Avrupalı.' Bu açıklama, Avrupa'nın kendi iç dinamikleriyle küresel pazarda önemli bir oyuncu haline geldiğini gösteriyor. Ancak, bu tablo tam da Rodolphe Buet'in belirttiği gibi, dengelenmesi gereken önemli zorlukları da barındırıyor.

Finansman İstikrarsızlığı ve Gişe Kayıpları

Studio TF1'in dağıtım direktörü Rodolphe Buet, ana zorlukları üç kategoriye ayırdı. İlki, Avrupa prodüksiyonlarını tarihsel olarak destekleyen ancak şu anda kıta genelinde maliyet azaltma baskısıyla karşılaşan lineer televizyonlardan finansman sağlama konusundaki istikrarsızlık. İkincisi, COVID sonrası gişe sayılarının henüz toparlanamamış olması. Üçüncüsü ise 'ABD durumu' olarak adlandırdığı, ABD'deki bağımsız dağıtımın son yıllarda daralması ve Avrupa sanat filmleri için dağıtım alanlarının daha da azalması.

YouTube Tehdidi: Ekosisteme Katkı Tartışması

Tartışmaların en hararetli konularından biri, Avrupa'da yükselen bir oyuncu olarak YouTube'un oluşturduğu tehditti. Vuelta Group'un içerik direktörü David Atlan-Jackson, platformu 'ana rakiplerinden biri' olarak tanımlarken, Studio TF1'den Buet ise YouTube'u 'anahtar tehditlerden biri' olarak gösterdi.

Buet'e göre, YouTube 'küresel ekosisteme katkıda bulunmadan izleyici kitlesinin önemli bir bölümünü yakalıyor.' Avrupa'daki tüm diğer platformlardan daha fazla izlenmeye sahip olmasına rağmen, içerik üreticilerinin prodüksiyon maliyetinin yalnızca %50'sine katkıda bulunma eğiliminde. Bu, geleneksel TV ve film finansmanını destekleyen izleyici sayısını olumsuz etkiliyor. Buet, Avrupa'da yetenekleri ve yaratıcıları desteklemeye devam etmek için sistemin düzenlenmesi gerektiğinin altını çizdi.

Yaratıcı Avrupa Programı ve Gelecek Kaygıları

Avrupa Yapımcılar Kulübü (EPC), AB'nin kültür ve medyayı destekleyen 'Yaratıcı Avrupa' programının yerine geçecek önerilen değişiklikler hakkında ciddi endişelerini dile getirdi. Bu değişikliklerin bağımsız Avrupa görsel-işitsel yaratıcılığının geleceği için 'ciddi kaygılar' doğurduğu belirtildi. Rodolphe Buet ise bu konuda daha iyimser olduğunu ifade etti: 'Avrupa Komisyonu'nun kültürün Avrupa değerlerini koruma ve savunmada ne kadar önemli olduğunu anladığını düşünüyorum.' Ancak, desteğe kimlerin erişebileceği konusunda bağımsız Avrupa topluluğu içinde bazı tartışmalar olduğunu ve bu tartışmalar yerine birlikte çalışmanın önemine değindi.

Finansman Stratejileri ve İzleyiciye Ulaşım

Fremantle Küresel Drama CEO'su Christian Vesper, erken finansman sağlarken 'ünlülerin' ve yüksek profilli projelerin önemine dikkat çekti. Ancak Fremantle için asıl önemli olanın, yapım şirketlerini istedikleri filmleri yapmaları için en iyi şekilde desteklemek olduğunu vurguladı. Örneğin, Yorgos Lanthimos'un 'Bugonia' filmini piyasaya sürmeden önce desteklediklerini ve Kristen Stewart'ın yönetmenlik denemesi 'The Chronology of Water'ın çekim yerini Oregon'dan Letonya'ya taşıyarak maliyetleri düşürdüklerini belirtti.

Öte yandan, Avrupa'da bağımsız sinema projelerinin finansmanı, kendine özgü zorluklar ve fırsatlar barındırıyor. Madrid Film Okulu (ECAM) bünyesindeki kuluçka programından çıkan, Rai Marìa'nın yönettiği "The Big Rip" (El gran desgarro) filmi bunun somut bir örneğini sunuyor. Varoluşsal bir komedi olarak tanımlanan bu film, yazar Lorena'nın kişisel kaos ve dünyanın sonu paranoyasıyla mücadele ederken romanını bitirme çabasını konu alıyor. Toplam bütçesinin %75'i kamu fonlarıyla sınırlı olan projenin finansmanının %23'ü şimdiden Junta de Extremadura, ECAM Endüstri Kuluçka Merkezi ve özel yatırımcılar aracılığıyla güvence altına alındı. Ancak filmin yapımcıları Cristina Hergueta (Garde) ve ekibi, yerel ortak yapımcılarla görüşmelerini sürdürürken, projenin uluslararası pazardaki yerini güçlendirmek amacıyla aktif olarak uluslararası ortaklar arıyor. Bu tür filmlerin finansman yapısı, bağımsız yapımların hayata geçirilmesinde karşılaşılan zorlukları ve yaratıcı çözümleri gözler önüne seriyor. Bu bağlamda, ECAM gibi kurumların desteğiyle genç yeteneklere sunulan yaratıcı özgürlük ve güçlü mentörlük, İspanyol sinemasının genel yükselişine önemli katkı sağlıyor. Özellikle de ECAM Incubator'dan çıkan "The Big Rip" gibi filmler, San Sebastián Film Festivali gibi önemli platformlarda İspanyol sinemasının görünürlüğünü artırıyor ve küresel pazarda rekabet gücünü pekiştiriyor.

Bu tür programların yanı sıra, Noka Ekoizpena gibi inisiyatifler de bağımsız projelerin hayata geçirilmesinde kritik rol oynuyor. Programın erken dönem sonuçları oldukça umut verici: İlk dönem projelerinden "Canción Animal", CSC Films ve uluslararası bir ortak yapımcı ile üretime geçerken, "La Koreana"nın Porto/Post/Doc, Berlinale Visitors ve San Sebastián'ın Ikusmira Berriak konuk programlarındaki başarılı süreçlerinin ardından büyük bir İspanyol şirketi tarafından desteklenme beklentisiyle yoluna devam ediyor. 2023 San Sebastián ödüllü Estíbaliz Urresola'nın yapımcı olarak projeye katılması, "La Koreana"ya olan güveni daha da artırdı. Noka Ekoizpena, her proje için senaryo düzenleme, bütçeleme, yasal çerçeveler, finansman başvuruları ve üretim planlaması gibi beş yoğun modül üzerinden destek sağlıyor; ayrıca 4.000 Euro tutarında bir ödenek, bire bir mentorluk ve İspanya'nın bağımsız film endüstrisi vitrini Abycine Lanza'da tanıtım fırsatı sunuyor. Bu programlar, sinema sektöründeki kadınlar için bir köprü görevi görerek kendi hikayelerini anlatmaları ve sektörde var olmaları için gerekli araçları ve ağı sağlıyor, böylece daha zengin ve kapsayıcı bir içerik ortamı yaratıyor.

İspanya'daki bu bölgesel sinema yükselişinde, Bask sineması özellikle dikkat çekiyor. Örneğin, Xabi Berzosa (Irusoin ve Moriarti Produkzioak kurucu ortağı) ve Marian Fernández Pascal gibi vizyoner yapımcıların stratejileri büyük rol oynuyor. José Mari Goenaga ve Aitor Arregi'nin yönettiği 'Maspalomas' filmi, hayatının ileri bir döneminde cinsel kimliğini keşfeden bir karakterin samimi hikayesini işliyor. Yüzde yüz Bask yapımı olan bu filmin 35mm formatında çekilmesi gibi cesur sanatsal tercihler, projenin yaratıcı iddialarını desteklemede önemli rol oynamış. Yapımcı Berzosa, bir filmin "Bask filmi" olmasını sağlayan temel unsurun dil ve kültür olduğunu, finansman kaynağının ikincil kaldığını vurguluyor. Asier Altuna'nın yönettiği 'Karmele' ise Kirmen Uribe'nin romanından uyarlanan, sürgündeki sanatçıların ve diyasporada şekillenen bir aşk hikayesini anlatan destansı bir tarihi yapım. Bu filmin geniş kapsamlı hikayesini sınırlı bir bütçeyle ve Bask dilinde hayata geçirmek büyük bir zorluk olsa da, Fernández Pascal'a göre dil, bir bariyerden çok, bir kültürel zenginlik kaynağı. Bu ve benzeri bölgesel yapımlar, İspanyol sinemasının genel yükselişine ve uluslararası pazardaki rekabet gücüne önemli katkı sağlıyor.

İzleyiciye ulaşımı genişletmek de gelirleri artırmanın bir başka yolu olarak öne çıktı. Rodolphe Buet, Studio TF1'in Netflix ile yaptığı son anlaşmayı örnek gösterdi. 2026 yazından itibaren Fransa'daki tüm Netflix üyeleri, TF1 kanallarını ve TF1+ içeriklerini doğrudan Netflix üzerinden izleyebilecek. Buet, bu anlaşmanın, demografik nedenlerle daha önce TF1 Plus'ı hiç izlemeyen Netflix abonelerine ulaşarak TF1'in izleyici tabanını güçlendireceğini ve sektör için daha fazla gelir katkısı sağlayacağını ifade etti.

Sonuç: Ortak Çözümler ve Gelecek Perspektifi

Avrupa sinema ve televizyon endüstrisi, dijitalleşmenin getirdiği zorluklar ve fırsatlar arasında bir denge arayışında. Finansman modellerinin değişimi, küresel platformların yükselişi ve izleyici alışkanlıklarındaki dönüşüm, kıtanın ortak bir strateji geliştirmesini zorunlu kılıyor. Şirketler arası işbirlikleri, yaratıcı projelerin desteklenmesi ve özellikle YouTube gibi platformların ekosisteme adil katkı sağlaması için düzenlemeler, Avrupa sinemasının geleceğini şekillendirecek temel unsurlar olarak öne çıkıyor. Bu süreçte şeffaflık, işbirliği ve yenilikçilik, Avrupa'nın kültürel zenginliğini küresel pazarda sürdürmesi için hayati önem taşıyor.

Bu genel tablo içinde, İspanya'daki bölgesel sinemanın, özellikle de Bask sinemasının yükselişi, endüstrinin merkeziyetçilikten uzaklaşarak daha dengeli bir yapıya kavuştuğunu gösteriyor. Yapımcılar Xabi Berzosa ve Marian Fernández Pascal'ın da belirttiği gibi, yirmi yıl öncesine kıyasla artık çok daha fazla bölgede yetenekler kalıyor ve bağımsız gelişme fırsatları yakalıyor. Bask Bölgesi'nde teknisyenler, yapım şirketleri, yönetmenler ve senaristler ile Bask dilindeki çalışmaları desteklemeye kararlı finans ortaklarının bulunması, bu dönüşümün en güçlü kanıtlarından biri. Ancak bu bereketli döneme rağmen, Hollywood yapımcılarıyla aynı korkuların paylaşıldığı; sinemada kolektif deneyimin kaybedilmesi riskleri ve streaming başarısının ekosistemi nasıl ayakta tutulacağı gibi konular hala önemli endişe kaynakları olmaya devam ediyor. Çözümün sinema salonlarından başlaması gerektiği vurgulanırken, gelecekteki olası krizlere karşı adaptasyonun önemi de dile getiriliyor. Bu inişli çıkışlı yolculukta, Bask sinemasının San Sebastián'daki yükselişi gibi başarı hikayeleri, Avrupa sinemasının genel direncini ve yenilikçilik potansiyelini gözler önüne seriyor.

Kaynak: Avrupa'nın sinema endüstrisinde yaşanan bu önemli gelişmeleri ve daha fazlasını Variety makalesinden okuyabilirsiniz.