“Savaşmalı mıyım, yoksa filme mi çekmeli?” Bu ikilem, Ukraynalı sinemacı Artem Ryzhykov’un 2014 Maidan Devrimi’nden bu yana sürekli yüzleştiği bir soruydu. Rusya destekli Başkan Yanukovych’i devirme girişimiyle başlayan o isyan, Ryzhykov’un da yaralandığı ve kamerasının parçalandığı kanlı bir süreçle sonuçlanmıştı. Ancak bu olay, Ryzhykov’un kaderini çizdi: 2022’de Rusya’nın kapsamlı işgali başladığında, o artık sadece bir aktivist değildi; hem savaşan hem de cephe hattında tarih yazan bir askere dönüşecekti.
Ryzhykov’un Kolombiyalı-Alman belgesel yapımcısı Juan Camilo Cruz ile birlikte yönettiği “A Simple Soldier” (Basit Bir Asker), Ukrayna’daki çatışmanın en kişisel ve en ham halini sunuyor. Film, sadece siperlerdeki vahşeti değil, aynı zamanda savaşın eşiğinde yaşanan 'dehşet ve romantizm' arasındaki ince çizgiyi de yakalıyor. Belgesel, özellikle sivil halkın savaş çabalarına katılımı olan
Kamera Bir Silah Mı, Yoksa Engel Mi?
Ryzhykov’un filmi çekerken aynı zamanda aktif bir asker olması, kaçınılmaz etik tartışmaları da beraberinde getiriyor. Tıpkı Oscar ödüllü “20 Days in Mariupol”da olduğu gibi, Ryzhykov’un bakış açısı izleyicinin kaosa doğrudan maruz kalmasını sağlıyor. Ancak bir asker, Ryzhykov’a kamerasının diğer adamları tehlikeye attığını söyleyerek cepheden uzaklaşmasını istiyor.
Askeri ortamları konu alan yapımlar sadece cephe hattındaki vahşeti değil, aynı zamanda bireysel kimlik ve kabul mücadelesini de merkeze alabilir. Örneğin, merhum Norman Lear’ın yapımcılığını üstlendiği ve Miles Heizer’ın başrolde olduğu Netflix dizisi Boots, 1990’larda ABD Deniz Piyadeleri temel eğitim kampında eşcinsel bir askerin zorlu kendini keşfetme yolculuğunu konu edinerek, üniformanın getirdiği toplumsal baskıları derinlemesine inceliyor. Bu durum, farklı coğrafyalarda ve farklı dönemlerde dahi askeri yaşamın kişisel fedakarlıklar gerektiren evrensel yönünü gösteriyor.
Sıradanlığın İçindeki Trajedi: Sivil Yaşamın Çatışmayla Parçalanması
“A Simple Soldier”ın gücü, büyük stratejik olaylardan ziyade, savaşın günlük yaşamı nasıl darmadağın ettiğini göstermesinden geliyor. Film, Ryzhykov’un eşi Ira ile tanışmasından, işgalden hemen önceki yolculuklarına kadar kişisel anları içeriyor. Bu kişisel arka plan, 'Irpin, 19. Gün' ya da 'Kharkiv, 72. Gün' gibi başlıklarla sunulan ham bölümlerle keskin bir tezat oluşturuyor.
Bu bölümlerde sıradan bir futbol maçının hemen yanında, kan damlayan ölü bir köpek veya mayın tarlaları arasında paramparça olmuş insan vücudu parçaları gibi ‘sıradan dehşet’ sahneleri yer alıyor. Savaşın yıkıcı dolaylı sonuçları da vurgulanıyor; Ryzhykov’un hasta babasının, yerel hastanenin bombalanması sonucu hayatını kaybetmesi, bu anlamsızlığın en keskin örneklerinden biri.
Drone Pilotluğu ve Sinematik Yetenekler
Savaşın ilerleyen aşamalarında Ryzhykov, bir drone pilotu olmayı seçiyor. Bu tercih, hem hava savaşını kazanacaklarına olan inancından hem de bir görüntü yönetmeni olarak sahip olduğu becerilerin (gözlemleme, çerçeveleme) drone kullanımıyla örtüşmesinden kaynaklanıyor. Bu, modern savaşta teknik bilginin ve sivil yeteneklerin cephe hattındaki rolünün çarpıcı bir kanıtıdır.
Filmdeki en akılda kalıcı yorumlardan biri, Marta isimli bir kadına ait: “Bu savaş saçmalık. Tamamen anlamsız. Hala bunun ortasında olduğumuzu kavrayamıyorum. Neden sıradan hayatımızdan koparıldık bilmiyorum. Hiçbirimizin yedek bir hayatı yok.” Bu sözler, filmin yürek burkan ana fikrini özetliyor.
Bu tür derinlemesine, yerel ve kültürel hikayelerin küresel sahnedeki önemi son yıllarda hızla arttı. Büyük stüdyolar, küresel izleyicilere hitap etmek amacıyla yerel ortaklıklar kuruyor. Örneğin, Latin Amerika'nın en büyük prodüksiyon gücü olan Brezilyalı Globo ve uluslararası yayın devi BBC Studios, Amazon yağmur ormanlarının merkezine odaklanan çığır açan bir belgesel serisi için dönüm noktası niteliğinde bir ortak yapım anlaşması imzaladı. Bu tarihi BBC Studios Globo Amazon belgeseli ortak yapım anlaşması, içeriğin menşei ülkesine sadık kalarak onu küresel izleyiciler için çekici hale getirme arayışının bir yansımasıdır ve Ukrayna gibi bölgelerdeki yerel anlatıların da neden dünya çapında yankı bulduğunu göstermektedir.
Öte yandan, sadece savaş değil, toplumsal ve ahlaki baskılarla çevrili hassas konular da dijital platformlar sayesinde küresel görünürlük kazanıyor. Örneğin, yönetmenliğini Heena Dsouza'nın üstlendiği DocuBay orijinal belgeseli Hint Erotik Sektörünün Sansür ve Ekonomi Çıkmazı: Dirty Entertainers Belgeseli DocuBay, Hint erotik endüstrisinin karmaşık ekonomisini, sanatçıların toplumsal yargı ve katı sansür uygulamalarıyla nasıl mücadele ettiğini gözler önüne seriyor. Bu yapım, bir içeriğin 'eğlence' mi yoksa 'iş' mi sayıldığı arasındaki ince çizgiyi sorgularken, sansürün sınırlarını ve marjinalize edilmeye çalışılan bir ekosistemin var olma mücadelesini yansıtıyor.
Sonuç: Ukrayna'nın İç Sesini Kaydetmek
“A Simple Soldier”, sadece bir savaş belgeseli değil, aynı zamanda savaşın bütününe hapsolmuş bir vatandaşın kaydettiği varoluşsal bir tarihi kayıttır. Filmin sonunda direksiyon başındaki Ryzhykov’un attığı çığlık, mücadelesini verdiği hayatın kendisinden koparılmış bir ulusun iç acısını yansıtıyor. 96 dakikalık bu yapım, Ukrayna'da yaşananları sadece haber başlıklarından ibaret görmeyen herkes için sarsıcı ve derinlikli bir izleme deneyimi sunuyor.
Kaynak: Belgesel hakkındaki bu analiz, Variety dergisinde yayımlanan ‘A Simple Soldier’ incelemesinden derlenmiştir. Orijinal metne ulaşmak için: Variety Film İncelemesi
